أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

85

قانون ( فارسى )

آن قوتى تحليل‌برنده و بازكننده موجود است و نزيف را بند آورد و در گيرندگى معتدل است . دمل و جوش : از خاصيت گيرندگى و گدازندگى كه در آن است ، در علاج ورمهاى بلغمى مفيد است و بيخ و ساير اجزاء آن را بر ورم مىگذارند كه بيخش بيشتر مؤثر است . مفاصل : از گيرندگى معتدل كه با تحليل بردن همراه است در علاج ترنجيدگى سودمند است هرگاه جنبش ماهيچه‌هاى كودك بر وفق مرام نباشد تخم بادآورد تناول نمايد . اندامان سر : با افشرهء آن مضمضه كنند درد دندان تسكين يابد . سينه : بادآورد و بويژه بيخ آن در علاج خون آمدن از سينه نافع است . اندامان غذا : ناتوانى معده را بر طرف مىنمايد و انسداد را باز مىكند . اندامان راننده : بادآورد و بويژه بيخ آن در علاج اسهال مزمن و اسهال واگير مفيد است و ضمنا مدر است . تبها : در مداواى تبهاى بلغمى درازمدت ، تبهايى كه ناشى از ضعف معده باشند و كليهء تبهاى كهنه سودمند است . زهرها : بادآورد را بخايند و بر جاى نيش عقرب گذارند سم را برمىكشد . خوردن تخم آن درمان گزند حشرات موذى است . جانشين : در علاج تبها مىتوان شاهتره را بجاى بادآورد به كار برد . بلسان ( بشام ) : درختى است مصرى و تنها در جايى به نام ( عين الشمس ) مىرويد . بوى و برگش به برگ و بوى فيجن شبيه است ، ليكن برگ بلسان سپيدتر است . تنهء درخت بلسان به تنهء درخت حضض ( فيلزهره ) مىماند . از حيث تأثير درمانى روغنش از دانه و دانه‌اش از چوبش قوىتر است . روغن : شيرهء آن را بعد از طلوع ستارهء دو خواهران مىگيرند . با نيشتر تنهء آن را سوراخ مىكنند و هر شيره‌اى كه از آن تراوش مىكند به وسيلهء پنبه برمىدارند و هر ساله بيشتر از چند رطلى جمع نمىشود . ديسقوريدوس گويد : اين درخت تنها در بلاد يهوديان كه همانا فلسطين است موجود است و در جلگه‌ها مىرويد و در زبرى و بلندى و نازكى باهم تفاوت دارند . گزينش : ديسقوريدوس گويد : براى بدست آوردن شيرهء خالص و بىغش بلسان آزمايش‌هايى لازم است كه از اين قرار است . 1 - اگر از شيرهء بلسان چند قطره را در شير چكانند شير بند آيد . 2 - اگر چند قطره‌اى را در آب ريزند حل مىشود و آب را بهيئت شير درمىآورد . كه اين هر دو حالت دليل خالص بودن آن است . اما اگر غش در آن كرده باشند ، چون به آب برسد همچون روغن بالا آيد ، جمع مىشود يا پراكنده گردد ، و تو گويى ستاره‌هايى تشكيل مىدهند . گاهى شيرهء بلسان را با موادى ديگر مىآميزند و شيره مغشوش و قلابى مىشود . مثلا با روغن چاتلانقوش ، روغن حنا ، روغن درخت مصطكى ، روغن سوسن ، روغن حب البان ، روغن صنوبر ، مخلوط مىكنند . و گاهى موم گداخته را در روغن حنا ريزند و گويند شيرهء بلسان است . شيرهء بلسان بوى معطرى دارد و كسانى كه پندارند وقتى شيرهء بلسان خالص را بر آب بچكانند در اول ته مىرود و بعدا بالا مىآيد و حل نمىشود ؟ چنين كسانى در اشتباهند . بهترين شيرهء بلسان شيرهء تازهء آن است كه هنوز متراكم نگشته است . اما آنچه كهنه است و غليظ شده بسيار كم‌تأثير است و ارزش چندانى ندارد . مزاج : چوبش در دوم گرم و خشك . دانه كمى گرمتر از چوب است . و شيره‌اش از هر دو گرمتر است و گرمى شيره در اول سوم است . و بدان اندازه كه پنداشته‌اند گرمى